O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARINING ISLOMIY “DARCHA” OCHISHGA TAYYORLIGINI BAHOLASH: 100 BALLIK INTEGRALLASHGAN INDEKS METODIKASI

##article.authors##

  • Kuldashev Jahongir Kamariddinovich Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti mustaqil izlanuvchisi

DOI:

https://doi.org/10.55439/INS/vol3_iss5/521

##article.subject##:

islomiy bank, islomiy darcha, tayyorgarlik indeksi, shariat boshqaruvi, alohida hisob, litsenziyalash, bank riski, iste’molchilar huquqi.

##article.abstract##

Maqolada O‘zbekiston tijorat banklarining islomiy “darcha” ochishga institutsional va operatsion tayyorligini baholash uchun 100 ballik integrallashgan indeks metodikasi taklif etiladi. Metodika 2026-yilda shakllangan milliy huquqiy talablar, Islomiy moliyaviy xizmatlar kengashi (IFSB), Islomiy moliya institutlari uchun buxgalteriya hisobi va audit tashkiloti (AAOIFI) hamda xorijiy nazorat amaliyotining qiyosiy kontent-tahliliga asoslangan. Indeks yettita blokni qamrab oladi: korporativ qaror va litsenziyalash, shariat boshqaruvi, alohida hisob va axborot tizimlari, mahsulotlar va biznes-reja, risklarni boshqarish, kadrlar salohiyati, mijozlarni himoya qilish. Umumiy ball yuqori bo‘lsa ham majburiy litsenziya talablaridan biri bajarilmagan holatda bankni “ishga tushirishga tayyor” deb baholashga yo‘l qo‘ymaydigan kritik mezonlar qoidasi ishlab chiqildi. Taklif etilgan indeks banklarga litsenziya arizasidan oldin bo‘shliqlarni aniqlash, ustuvor xarajatlarni rejalashtirish va tayyorgarlik dinamikasini kuzatish imkonini beradi.

References

O‘zbekiston Respublikasining 2026-yil 27-martdagi O‘RQ-1126-son Qonuni. Banklar va bank faoliyati to‘g‘risidagi qonunchilikka islomiy bank faoliyatini joriy etishga oid o‘zgartirishlar. https://lex.uz/uz/docs/-8099403

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining bank faoliyatiga ruxsat berish tartibi to‘g‘risidagi nizomga o‘zgartirishlar kiritish haqidagi qarori, ro‘yxat raqami 3252-7, 17.07.2026. https://lex.uz/uz/docs/8339242

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Islomiy moliyani rivojlantirish bo‘yicha takliflar taqdimoti, 25.03.2026. https://president.uz/oz/lists/view/9048

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. IFSB bilan 2026-2030-yillarga mo‘ljallangan hamkorlik yo‘l xaritasi, 01.05.2026. https://cbu.uz/uz/press_center/news/3843165/

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Malayziya bilan islomiy bank va moliya bo‘yicha hamkorlik istiqbollari, 25.08.2026. https://cbu.uz/uz/press_center/releases/4420425/

Islamic Financial Services Board. Islamic Financial Services Industry Stability Report 2026. Kuala Lumpur: IFSB, 2026. https://www.ifsb.org/press-releases/ifsb-releases-islamic-financial-stability-report-2026-highlighting-emerging-hybrid-risks-in-islamic-banking/

Islamic Financial Services Board. IFSB-31: Guiding Principles for Effective Supervision of Shariah Governance. Kuala Lumpur: IFSB, 2025. https://www.ifsb.org/standards-page/

Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions. Shari’ah Governance Standards: GS 1 (Revised 2024), GS 8, GS 9, GS 11, GS 19-23. https://aaoifi.com/issued-standards-2/?lang=en

Bank Negara Malaysia. Shariah Governance Policy Document. Kuala Lumpur: BNM, 2019. https://www.bnm.gov.my/documents/20124/761679/Shariah%2BGovernance%2BPolicy%2BDocument%2B2019.pdf/19627b28-f7c9-6141-48ab-bcca4dd2b324?t=1590724860400

Lim S.C. Building a Successful Islamic Banking Window in Kazakhstan: A Practical Roadmap for Banks Entering the Market. AIFC, 2026. https://aifc.kz/report-download/36620/

Bukhari K.S., Awan H.M., Ahmed F. An evaluation of corporate governance practices of Islamic banks versus Islamic bank windows of conventional banks: A case of Pakistan // Management Research Review. 2013. Vol. 36, No. 4. P. 400-416. https://doi.org/10.1108/01409171311315003

Mollah S., Hassan M.K., Al Farooque O., Mobarek A. The governance, risk-taking, and performance of Islamic banks // Journal of Financial Services Research. 2017. Vol. 51, No. 2. P. 195-219. https://doi.org/10.1007/s10693-016-0245-2

Ali W., Ansari R.H., Faisal M., Bashir M. Competitive strategies-performance nexus and the mediating role of enterprise risk management practices: a multi-group analysis for fully-fledged Islamic banks and conventional banks with Islamic window in Pakistan // International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management. 2022. Vol. 15, No. 1. P. 125-145. https://doi.org/10.1108/IMEFM-06-2020-0310

World Bank. Developing Islamic Finance in the Philippines. Washington, DC: World Bank, 2016. https://documents.worldbank.org/curated/en/748841468087856489/pdf/106382-WP-P153163-PUBLIC.pdf

Downloads

##submissions.published##

2026-08-08

How to Cite

Kuldashev Jahongir Kamariddinovich. (2026). O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARINING ISLOMIY “DARCHA” OCHISHGA TAYYORLIGINI BAHOLASH: 100 BALLIK INTEGRALLASHGAN INDEKS METODIKASI. Insurance Market of Uzbekistan, 3(5), 105–109. https://doi.org/10.55439/INS/vol3_iss5/521