O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI TO‘LOV TIZIMLARI FAOLIYATINI TARTIBGA SOLISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI

##article.authors##

  • Vaxabov Bobur Alisherovich Toshkent Kimyo xalqaro universiteti mustaqil tadqiqotchisi

DOI:

https://doi.org/10.55439/INS/vol3_iss5/518

##article.subject##:

raqamli to‘lovlar, institutsional mexanizm, Markaziy bank, to‘lov tashkiloti, fintech, interoperabellik, kiberxavfsizlik, riskka asoslangan nazorat, iste’molchi huquqlari, ochiq bankchilik.

##article.abstract##

O‘zbekiston moliya bozorida raqamli to‘lovlar ulushi va texnologik xilma-xillikning tez sur’atlarda kengayishi to‘lov ekotizimini tartibga solishning an’anaviy, faqat litsenziyalashga tayangan modelidan ko‘ra kompleks institutsional yondashuvni talab etmoqda. Mazkur maqolada raqamli to‘lov tizimlari faoliyatini tartibga solishning huquqiy, tashkiliy, texnologik va risk-boshqaruv komponentlari yagona mexanizm sifatida tadqiq qilinadi. Tadqiqotda institutsional tahlil, qiyosiy tahlil, normativ-huquqiy kontent-tahlil, indikatorli baholash hamda ssenariy modellashtirish usullaridan foydalanildi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2024–2025-yillardagi ochiq statistikasi asosida to‘lov tashkilotlari, tezkor to‘lovlar, masofaviy bank xizmatlari va raqamli identifikatsiya yo‘nalishlaridagi o‘zgarishlar baholandi. Natijalar tartibga solish samaradorligining asosiy cheklovi texnologik bo‘shliqdan ko‘ra, institutlararo vakolatlarning parchalanishi, standartlarning bir xil qo‘llanilmasligi va ma’lumot almashinuvi mexanizmlarining yetarli darajada integratsiyalanmaganligida ekanini ko‘rsatadi. Muallif tomonidan taklif etilgan institutsional model riskka asoslangan nazorat, ochiq standartlar, interoperabellik, iste’molchi huquqlari va kiberbarqarorlikni birlashtiradi. Model 2027–2030-yillar uchun bosqichma-bosqich joriy etish ssenariylarini asoslash imkonini beradi.

References

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Annual Report 2025. Tashkent, 2026.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Annual Report 2024. Tashkent, 2025.

CPMI-IOSCO. Principles for Financial Market Infrastructures. Bank for International Settlements and IOSCO, 2012.

CPMI. Expanding Access to Payment Systems: considerations for central bank-operated payment systems. Bank for International Settlements, 2026.

North, D. C. Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge University Press, 1990.

Williamson, O. E. The New Institutional Economics: Taking Stock, Looking Ahead. Journal of Economic Literature, 38(3), 595–613, 2000.

O‘zbekiston Respublikasi. “To‘lovlar va to‘lov tizimlari to‘g‘risida”gi Qonun. O‘RQ-578, 01.11.2019.

O‘zbekiston Respublikasi. “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi Qonun. O‘RQ-582, 11.11.2019.

Central Bank of the Republic of Uzbekistan. Statistics: Payment Systems. Rasmiy statistik portal, 2026.

World Bank. Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in the Age of COVID-19. Washington, DC, 2022.

World Bank. Digital Financial Services and Financial Inclusion: Policy and Regulatory Considerations. Washington, DC.

Bank for International Settlements. CPMI Papers and Reports on Fast Payments and Payment System Interoperability. Basel.

Bank for International Settlements. Guidance on Cyber Resilience for Financial Market Infrastructures. Basel, 2016.

Arner, D. W., Barberis, J., Buckley, R. P. The Evolution of FinTech: A New Post-Crisis Paradigm? Georgetown Journal of International Law, 47, 1271–1319, 2016.

Philippon, T. The FinTech Opportunity. BIS Working Papers No. 655, 2017.

Ozili, P. K. Impact of Digital Finance on Financial Inclusion and Stability. Borsa Istanbul Review, 18(4), 329–340, 2018.

Gomber, P., Koch, J.-A., Siering, M. Digital Finance and FinTech: Current Research and Future Research Directions. Journal of Business Economics, 87, 537–580, 2017.

Downloads

##submissions.published##

2026-08-08

How to Cite

Vaxabov Bobur Alisherovich. (2026). O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI TO‘LOV TIZIMLARI FAOLIYATINI TARTIBGA SOLISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI. Insurance Market of Uzbekistan, 3(5), 97–101. https://doi.org/10.55439/INS/vol3_iss5/518