MAVSUMIY MAHSULOT ISHLAB CHIQARUVCHI KORXONALAR MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TAʼMINLASHNING KORPORATIV VA DAVLAT INSTRUMENTLARI: DIVIDEND QOIDASI, EKSPORT SIKLI, MEJMAVSUMIY ZAXIRA VA RAQAMLI MONITORING
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23372111Annotatsiya
Maqolada mavsumiy mahsulot ishlab chiqaruvchi korxonalar moliyaviy barqarorligini taʼminlashning korporativ va davlat instrumentlari “Maxam-Chirchiq” AJning 2021–2025-yillardagi operativ maʼlumotlarida miqdoriy tekshirilgan. “Sikl yakunidagi muvozanat” dividend qoidasi boʻyicha 2022–2023-yil foydasidan eʼlon qilingan 182,4 va 103,9 mlrd soʻm dividend eʼlon qilinmas edi, 2020–2021-yil dividendlari limitdan 1,9–9,5 barobar ortiq boʻlgan; saqlangan 320,6 mlrd soʻm dividend qarzi 2024-yildagi kreditorlik oʻsishining 54,4 foizini bergan. Eksport tushumi ichki tushum bilan manfiy bogʻlangan (r = −0,39); kvotani chuqur oylarga yoʻnaltirish choraklik amplitudani 2,53 dan 2,16 gacha kamaytiradi. Tizim zaxirasining 50 foiziga 6 oylik foiz subsidiyasi (107–235 mlrd soʻm) bitta korxona restrukturizatsiyasining birinchi yil xarajatidan (418–474 mlrd soʻm) 2–4 barobar arzon. Instrumentlarni tanlash “qaror daraxti” va “mavsumiy moliyaviy signal moduli” taklif etilgan.Kalit soʻzlar
mavsumiy moliyaviy sikl, dividend siyosati, sikl yakunidagi muvozanat, eksport kvotasi, mejmavsumiy zaxira, foiz subsidiyasi, restrukturizatsiya, qaror daraxti, raqamli monitoring, mavsumiy qarz spirali.Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1. Myers S.C., Majluf N.S. Corporate Financing and Investment Decisions When Firms Have Information That Investors Do Not Have // Journal of Financial Economics. – 1984. – Vol. 13, No. 2. – P. 187–221.
2. Brigham E.F., Ehrhardt M.C. Financial Management: Theory & Practice. – 16th ed. – Boston: Cengage Learning, 2020. – 1 184 p.
3. Fairhurst D. Financing seasonal demand // Financial Management. – 2020. – Vol. 49, No. 3. – P. 839–870.
4. Petersen M.A., Rajan R.G. Trade Credit: Theories and Evidence // The Review of Financial Studies. – 1997. – Vol. 10, No. 3. – P. 661–691.
5. Höllinger F., Rutten L., Kiriakov K. The Use of Warehouse Receipt Finance in Agriculture in Transition Countries. – Rome: FAO / World Bank, 2009.
6. Li Y., Zhang W., Ma L., Huang G., Oenema O., Zhang F., Dou Z. An Analysis of Chinaʼs Fertilizer Policies: Impacts on the Industry, Food Security, and the Environment // Journal of Environmental Quality. – 2013. – Vol. 42, No. 4. – P. 972–981.
7. USDA Foreign Agricultural Service. China – Peoples Republic of: Fertilizer Annual Report (GAIN Report). – Beijing, 2009.
8. 化肥淡季商业储备管理办法 (Oʻgʻitlarning mejmavsumiy tijorat rezervini boshqarish tartibi), 2005; 国家化肥商业储备管理办法, 2022 (2024-y. tahriri) // ndrc.gov.cn; gov.cn.
9. USDA Farm Service Agency. Marketing Assistance Loans and Loan Deficiency Payments: Fact Sheet // fsa.usda.gov; Federal Reserve. Seasonal Credit Program // frbdiscountwindow.org.
10. CF Industries Holdings, Inc. Form 10-K for the fiscal year ended December 31, 2025; Form 10-Q for the quarterly period ended September 30, 2024 // sec.gov.
11. Nutrien Ltd. Nutrien Reports Second Quarter 2025 Results: Press release. – Saskatoon, 2025 // nutrien.com.
12. Yara International ASA. Yara Integrated Report 2024. – Oslo, 2025.
13. Blank I.A. Upravleniye denejnыmi potokami. – Kiyev: Nika-Sentr, Elga, 2002. – 736 s.
14. Saviskaya G.V. Kompleksnыy analiz xozyaystvennoy deyatelnosti predpriyatiya: uchebnik. – 7-ye izd. – M.: INFRA-M, 2025. – 608 s.
15. Yuldashev F.T. Sanoat korxonalarining moliyaviy barqarorligini taʼminlash yoʻllari // Fundamental tadqiqotlar jurnali. – 2023. – T. 3, № 3. – B. 54–60.
16. OʻzR Prezidentining 2021-yil 10-noyabrdagi PQ-2-son “Paxta xomashyosini yetishtirish va uning yigʻim-terim xarajatlarini moliyalashtirish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori // lex.uz.
17. OʻzR Prezidentining 2025-yil 17-yanvardagi PF-7-son “Paxta xom ashyosini yetishtirish va sotishda bozor mexanizmlarini qoʻllashni izchil davom ettirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi farmoni // lex.uz.
18. OʻzR Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 29-martdagi 162-son “2021-yilda mineral oʻgʻitlarni ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori // lex.uz.
19. Kilichev A.A. Ensuring Financial Sustainability in Seasonal Production Enterprises: Toward a Seasonal Financial Cycle Framework // Central Asian Journal of Innovations on Tourism Management and Finance. – 2026. – Vol. 7, No. 4. – P. 133–138.
20. Kilichev A.A. Mavsumiy ishlab chiqarishni moliyaviy qoʻllab-quvvatlashning xorijiy tajribasi va undan Oʻzbekistonda foydalanish imkoniyatlari // Moliyaviy texnologiyalar. – 2026. – Vol. 5, № 4. – B. 52–56.
21. Kilichev A.A. Mavsumiy ishlab chiqarishda moliyalashtirish manbalari va qarzdorlik dinamikasi: “mavsumiy qarz spirali” mexanizmi va uni uzish yoʻllari. – 2026 (nashrga tayyorlanmoqda).
22. “Maxam-Chirchiq” AJning 2021–2026-yillardagi moliyaviy hisobotlari va operativ maʼlumotlari; “Oʻzkimyosanoat” AJ tizimi zaxira qoldiqlari (2024–2026).
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Iqtibos keltirish
Son
Boʻlim
Litsenziya
Copyright (c) 2026 Alisher Akramovich Kilichev
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.