OʻZBEKISTON HUDUDLARIDA YASHIL TURIZM RIVOJLANISH DARAJASINI INTEGRAL BAHOLASH VA HUDUDIY TIPOLOGIYALASH METODOLOGIYASI: IKKI BOSQICHLI ENTROPIYA–TOPSIS YONDASHUVI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23972687Annotatsiya
Maqolada Oʻzbekistonning 14 hududi boʻyicha 2016–2025-yillarni qamrovchi 140 kuzatuvli panel maʼlumotlar asosida yashil turizm rivojlanish darajasini oʻlchovchi integral indeks (YaTRI) qurilishi va uning natijalari bayon etilgan. Indeks iqtisodiy, ekologik, ijtimoiy va raqamli bloklarga birlashtirilgan sakkiz indikatordan iborat boʻlib, vaznlar blok ichida entropiya usulida, bloklar oʻrtasida esa teng taqsimlash orqali aniqlangan; agregatlash butun panel uchun yagona ideal nuqtaga ega TOPSIS usulida bajarilgan. Bu yondashuv indeksni hududlar va yillar oʻrtasida taqqoslanadigan qiladi. Hisob-kitoblarga koʻra, oʻrtacha indeks 25,93 balldan 36,57 ballga, yaʼni 41,0 foizga koʻtarilgan, variatsiya koeffitsiyenti esa 32,3 foizdan 29,4 foizga qisqargan. Reytingning mustahkamligi Spirmen rang korrelyatsiyasi, fazoviy bogʻliqlik esa Moran indeksi orqali tekshirilgan. Hududlar μ ± σ mezoni boʻyicha toʻrt tipga ajratilib, har bir tip uchun alohida siyosat yoʻnalishlari taklif qilingan. Ekologik blokning asosan tabiiy kapital zaxirasini aks ettirishi tadqiqotning cheklovi sifatida qayd etilgan.Kalit soʻzlar
yashil turizm, integral indeks, entropiya usuli, TOPSIS, hududiy tipologiya, panel maʼlumotlar, fazoviy avtokorrelyatsiya, OʻzbekistonFoydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1. UN Tourism. Statistical Framework for Measuring the Sustainability of Tourism (SF-MST). – Madrid: UN Tourism, 2024.
2. Ke Y., Yang M., Xie Y. An empirical research based on spatial–temporal evolution of high-quality tourism development in Fujian Province of China // PLoS ONE. – 2024. – Vol. 19, No. 12. – e0315221. DOI: 10.1371/journal.pone.0315221.
3. Barman J., Halder S., Das J., Ali S.S., Ben Hasher F.F., Rukhsana, Zhran M. Sustainable Ecotourism Suitability Assessment Using the Intergraded TOPSIS Model in the State of Mizoram, India // Sustainability. – 2024. – Vol. 16, No. 24. – Art. 11066. DOI: 10.3390/su162411066.
4. Zhang F., Jiang C., Ma D., Yang X., Xiao Y., Tan H. Evaluation of tourism ecological security based on DPSIRM-SBM model and its temporal–spatial evolution characteristics // Environment, Development and Sustainability. – 2024. – Vol. 26, No. 7. – P. 18111–18137. DOI: 10.1007/s10668-023-03381-z.
5. Wang J., Yi L., Chen L., Hou Y., Zhang Q., Yang X. Coupling and Coordination between Tourism, the Environment and Carbon Emissions in the Tibetan Plateau // Sustainability. – 2024. – Vol. 16, No. 9. – Art. 3657. DOI: 10.3390/su16093657.
6. Koshim A. et al. Sustainable Development of Ecotourism in “Altynemel” National Park, Kazakhstan // Sustainability. – 2023. – Vol. 15, No. 11. – Art. 8496. DOI: 10.3390/su15118496.
7. Aktymbayeva A. et al. Balancing Nature and Visitors for Sustainable Development: Assessing the Tourism Carrying Capacities of Katon-Karagay National Park, Kazakhstan // Sustainability. – 2023. – Vol. 15, No. 22. – Art. 15989. DOI: 10.3390/su152215989.
8. Mussina K. et al. Exploring Local Communities’ Attitude Towards Sustainable Tourism Development Using SUS-TAS // International Journal of Sustainable Development and Planning. – 2025. – Vol. 20, No. 1. DOI: 10.18280/ijsdp.200120.
9. Karimov M. et al. Smart and sustainable tourism strategies for Uzbekistan in the digital era // Discover Sustainability. – 2026. DOI: 10.1007/s43621-026-03474-5.
10. Jafarova K. et al. Integrating ESG dimensions through digital technologies for sustainable tourism development: evidence from heritage destinations in Uzbekistan // Frontiers in Sustainability. – 2026. DOI: 10.3389/frsus.2026.1784778.
11. Karimova F. et al. Sustainability expenditure and ecotourism enterprise performance in the Bukhara region of Uzbekistan // Frontiers in Sustainable Tourism. – 2026. DOI: 10.3389/frsut.2026.1880125.
12. Rasulova N.Yu. Econometric modeling and forecasting of green tourism development in Uzbekistan // Web of Discoveries: Journal of Analysis and Inventions. – 2025. – Vol. 3, Issue 6. – P. 86–91.
13. Scott D., Gössling S. A review of research into tourism and climate change – Launching the Annals of Tourism Research curated collection on tourism and climate change // Annals of Tourism Research. – 2022. – Vol. 95. – Art. 103409. DOI: 10.1016/j.annals.2022.103409.
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Iqtibos keltirish
Son
Boʻlim
Litsenziya
Copyright (c) 2026 Nigora Yusupovna Rasulova

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
