O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA LIKVIDLILIK RISKINI BAZEL III STANDARTLARI ASOSIDA TARTIBGA SOLISH MEXANIZMLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23646907Annotatsiya
Ushbu tadqiqotda O‘zbekiston tijorat banklarida likvidlilik riskini Bazel III standartlari asosida tartibga solishning nazariy-metodologik asoslari, amaldagi normativ mexanizmlari va ularni takomillashtirish yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Bank tizimi aktivlari 2026-yil 1-iyul holatiga 1 005,8 trln so‘mga yetgan, likvidlilikni qoplash koeffitsienti (LCR) hamda sof barqaror moliyalashtirish koeffitsienti (NSFR) esa minimal talablardan sezilarli yuqori bo‘lishiga qaramay, kredit/depozit nisbatining yuqoriligi, valyuta dollarlashuvi, muddatlar nomuvofiqligi va depozitlar konsentratsiyasi tizimli likvidlilik risklarini saqlab qolayotgani asoslab berilgan. Tadqiqot doirasida Bazel qo‘mitasining likvidlilik standartlari Markaziy bank talablari bilan qiyosiy tahlil qilingan hamda 2024–2026-yillardagi likvidlilik ko‘rsatkichlari dinamikasi baholangan. Natijada formal moslik va real barqarorlik o‘rtasidagi farq aniqlanib, yuqori sifatli likvid aktivlar (YSLA) tasnifi va hisob koeffitsientlarini Bazel III bilan to‘liq uyg‘unlashtirish, konservativ stress-testlarni joriy etish, ikkinchi ustun doirasida bankka xos talablar belgilash, valyuta likvidligini alohida nazorat qilish hamda favqulodda likvidlik yordami mexanizmini shakllantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.Kalit soʻzlar
likvidlilik riski, Bazel III, likvidlilikni qoplash koeffitsienti (LCR), sof barqaror moliyalashtirish koeffitsienti (NSFR), yuqori sifatli likvid aktivlar, stress-test, tijorat banklari, Markaziy bank, dollarlashuv.Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1. Banerjee, R. N., & Mio, H. (2018). The impact of liquidity regulation on banks. Journal of Financial Intermediation, 35, 30–44.
2. Basel Committee on Banking Supervision. (2008). Principles for sound liquidity risk management and supervision. Basel: Bank for International Settlements.
3. Basel Committee on Banking Supervision. (2010). Basel III: International framework for liquidity risk measurement, standards and monitoring. Basel: Bank for International Settlements.
4. Basel Committee on Banking Supervision. (2013). Basel III: The Liquidity Coverage Ratio and liquidity risk monitoring tools. Basel: Bank for International Settlements.
5. Basel Committee on Banking Supervision. (2014). Basel III: The Net Stable Funding Ratio. Basel: Bank for International Settlements.
6. Basel Committee on Banking Supervision. (2023). Report on the 2023 banking turmoil. Basel: Bank for International Settlements.
7. Bech, M., & Keister, T. (2017). Liquidity regulation and the implementation of monetary policy. Journal of Monetary Economics, 92, 64–77.
8. Brunnermeier, M. K., & Pedersen, L. H. (2009). Market liquidity and funding liquidity. Review of Financial Studies, 22(6), 2201–2238.
9. Chiaramonte, L., & Casu, B. (2017). Capital and liquidity ratios and financial distress. Evidence from the European banking industry. The British Accounting Review, 49(2), 138–161.
10. Diamond, D. W., & Dybvig, P. H. (1983). Bank runs, deposit insurance, and liquidity. Journal of Political Economy, 91(3), 401–419.
11. Drehmann, M., & Nikolaou, K. (2013). Funding liquidity risk: definition and measurement. Journal of Banking & Finance, 37(7), 2173–2182.
12. Holmström, B., & Tirole, J. (1998). Private and public supply of liquidity. Journal of Political Economy, 106(1), 1–40.
13. Hong, H., Huang, J.-Z., & Wu, D. (2014). The information content of Basel III liquidity risk measures. Journal of Financial Stability, 15, 91–111.
14. International Monetary Fund. (2025). Republic of Uzbekistan: Financial Sector Assessment Program—Financial System Stability Assessment. IMF Country Report No. 25/145. Washington, DC: IMF.
15. International Monetary Fund. (2025). Republic of Uzbekistan: Financial Sector Assessment Program—Detailed Assessment of Observance—Basel Core Principles for Effective Banking Supervision. IMF Staff Country Reports. Washington, DC: IMF.
16. King, M. R. (2013). The Basel III Net Stable Funding Ratio and bank net interest margins. Journal of Banking & Finance, 37(11), 4144–4156.
17. Kodirov, A. B. (2025). Инструменты поддержки ликвидности: опыт и перспективы развития банковского сектора Узбекистана. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 5(7), 58–64.
18. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2015). Tijorat banklarining likvidliligini boshqarishga qo‘yiladigan talablar to‘g‘risidagi nizom. Adliya vazirligida 2015-yil 13-avgustda 2709-son bilan ro‘yxatga olingan. Toshkent.
19. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Moliya sektorini baholash dasturi (FSAP) bo‘yicha yo‘l xaritasi (17.11.2025). Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki.
20. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). 2025-yil yillik hisoboti. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki.
21. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). 2025-yil uchun Moliyaviy barqarorlik sharhi. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki.
22. Yangiboev, R. B. (2026). O‘zbekiston tijorat banklarida aktivlar va passivlarni boshqarish asosida likvidlilikni ta’minlashni takomillashtirish. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 6(7), 97–116.
23. Ziyodullayev, S. M. (2026). Tijorat banklari likvidligini boshqarishning amaliy asoslari. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 6(8), 27–32.
Yuklab olishlar
Nashr etilgan
Iqtibos keltirish
Son
Boʻlim
Litsenziya
Copyright (c) 2026 Sulton Suvonqulovich Eshmurodov

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
