RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA XOTIN-QIZLARNING MOLIYAVIY SAVODXONLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Mualliflar

  • Sitora Odinayeva Toshkent Kimyo xalqaro universiteti o’qituvchisi

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23276565

Annotatsiya

Maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida O‘zbekiston xotin-qizlarining moliyaviy savodxonligini oshirish mexanizmlari tahlil qilinib, ularni takomillashtirish yo‘nalishlari asoslab beriladi. Tadqiqot Jahon bankining Global Findex 2025 ma’lumotlari, Markaziy bankning 2025-yilgi moliyaviy inklyuziya indekslari, ADB, IFC va OECD/INFE hisobotlari hamda milliy ilmiy adabiyotlar asosida qiyosiy-tahliliy va tizimli tahlil usullarida bajarildi. Natijalar xotin-qizlar uchun bank hisobiga ega bo‘lishda jinslararo tafovut deyarli yo‘qolganini (86%), biroq hisobga ega bo‘lish bilan uni faol va maqsadli ishlatish o‘rtasidagi tafovut saqlanayotganini ko‘rsatadi: xotin-qizlarning atigi 6 foizi jamg‘arma yoki muddatli depozit hisobiga, 19 foizi bank kredit hisobiga ega. Muallif “kirish – ko‘nikma – faol foydalanish – himoya” mantiqiga asoslangan to‘rt yo‘nalishli mexanizmni taklif etadi: gender-sezgir raqamli mahsulot dizayni, mahalla tizimiga tayanuvchi moliyaviy ta’lim, firibgarlikdan himoya ko‘nikmalari va jinsga ajratilgan monitoring. Maqolaning ilmiy yangiligi xotin-qizlar moliyaviy savodxonligini faqat ta’lim nuqtai nazaridan emas, balki hisob ochishdan faol foydalanishgacha bo‘lgan mijoz yo‘li bo‘yicha baholash va uning har bir bosqichiga mos ko‘rsatkichlar tizimini taklif etishdan iborat. Taklif etilgan mexanizm moliyaviy ta’lim siyosatini shakllantiruvchi organlar, tijorat banklari va ta’lim muassasalari faoliyatida qo‘llanilishi mumkin.

Kalit soʻzlar

moliyaviy savodxonlik, raqamli iqtisodiyot, xotin-qizlar, moliyaviy inklyuziya, raqamli to‘lovlar, moliyaviy ta’lim, gender tafovut, mexanizm, jamg‘arma, O‘zbekiston.

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

1. Alliance for Financial Inclusion. (2026, March 17). Uzbekistan’s ‘edutainment’ approach to financial literacy is paying off. https://afi-global.org/news/uzbekistan-edutainment/

2. Asian Development Bank. (2026). ADB’s gender and development policy review: Uzbekistan country summary (24–28 November 2025). https://www.adb.org/sites/default/files/2026-03/gad-policy-review-uzb-country-summary.pdf

3. Avalova, G. (2025). O‘zbekistonda ayollar tadbirkorligini rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlashning ustuvor vazifalari. Jamiyat va innovatsiyalar — Society and Innovations, Special Issue 6, 232–238. https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss5-pp232-238

4. Azlarova, M. A. (2025). Moliyaviy savodxonlikni oshirishda moliyaviy inklyuziyaning o‘rni. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 13(6), 151–158. https://doi.org/10.55439/EIT/vol13_iss6/769

5. Babasyan, D., Melecky, M., & Podchoeva, N. (2023, January 25). From livestock to lifelong savings: Improving financial inclusion in Uzbekistan. World Bank Blogs. https://blogs.worldbank.org/en/psd/livestock-lifelong-savings-improving-financial-inclusion-uzbekistan

6. Central Bank of the Republic of Uzbekistan. (2025, August 27). Presentation of the strategy to support women’s entrepreneurship. https://cbu.uz/en/press_center/news/2748237/

7. Central Bank of the Republic of Uzbekistan. (2026a, March 13). The Central Bank has prepared an analytical overview “Overview of the Central Bank’s activities on improving financial literacy”. https://cbu.uz/en/press_center/releases/3596222/

8. Central Bank of the Republic of Uzbekistan. (2026b). National financial inclusion indices: 2025 pilot report. https://cbu.uz/upload/iblock/a1a/etv6ih83w24iapgxngnqejs4rkziij56/FINANCIAL_INCLUSION_INDEX_REPORT_ENG_FINAL.pdf

9. Daryo. (2026, March 16). 72% of people in Uzbekistan use digital payments, Central Bank survey finds. https://daryo.uz/en/2026/03/16/72-of-people-in-uzbekistan-use-digital-payments-central-bank-survey-finds/

10. Fatilloyev, F. F. (2024). Raqamli iqtisodiyot sharoitida mamlakatimiz aholisining moliyaviy savodxonligini oshirish muammo va yechimlari. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 4(Maxsus son), 111–117.

11. Klapper, L., & Lusardi, A. (2020). Financial literacy and financial resilience: Evidence from around the world. Financial Management, 49(3), 589–614.

12. Lusardi, A., & Mitchell, O. S. (2014). The economic importance of financial literacy: Theory and evidence. Journal of Economic Literature, 52(1), 5–44. https://doi.org/10.1257/jel.52.1.5

13. Ministry of Investments, Industry and Trade of the Republic of Uzbekistan. (2025, June 12). Bridging the gap: Building inclusive ecosystems for women entrepreneurs in Uzbekistan. https://gov.uz/en/miit/news/view/60821

14. Norris, A., & Sharma, A. (2026, March 10). The power of payments: What’s driving women’s financial inclusion. World Bank Blogs. https://blogs.worldbank.org/en/developmenttalk/the-power-of-payments--what-s-driving-women-s-financial-inclusio

15. OECD. (2023a). Joining forces for gender equality: What is holding us back? OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/67d48024-en

16. OECD. (2023b). OECD/INFE 2023 international survey of adult financial literacy (OECD Business and Finance Policy Papers). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/56003a32-en

17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmoni “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 06/23/158/1126-son.

18. Varma, S., Mamarasulova, L., Timm, M., Varghese, M. M., & Pai, R. (2020). Enhancing financial capability and inclusion in Uzbekistan: A demand-side assessment. International Finance Corporation. http://documents.worldbank.org/curated/en/609551601530507816

19. Women Entrepreneurs Finance Initiative. (2026, February 25). WE Finance Code National Champion Spotlight: Dilbar Abduganieva. https://www.we-fi.org/we-finance-code-national-champion-spotlight-dilbar-abduganieva/

20. World Bank. (2025). The Global Findex Database 2025. https://www.worldbank.org/en/publication/globalfindex

Yuklab olishlar

Nashr etilgan

2026-10-01

Iqtibos keltirish

Odinayeva, S. (2026). RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA XOTIN-QIZLARNING MOLIYAVIY SAVODXONLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH. O’zbekiston sug’urta Bozori, 3(6), 181–185. https://doi.org/10.5281/zenodo.23276565

DOI

Sahifalar

181-185

Iqtibos

Google Scholarda ochish
Son 3 № 6 (2026): O‘zbekiston sug‘urta bozori (sentyabr–oktyabr)