AKSIYALARNI BIRLAMCHI OMMAVIY JOYLASHTIRISHDA (IPO) NARX SHAKLLANISHI VA ANDERRAYTING XIZMATLARI SAMARADORLIGINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH

Babaxanova Nozima Saidakbarovna

doi:10.55439/INS/vol3_iss6/527

Авторы

Babaxanova Nozima Saidakbarovna Toshkent Kimyo xalqaro universiteti mustaqil tadqiqotchisi

DOI:

https://doi.org/10.55439/INS/vol3_iss6/527

Ключевые слова:

birlamchi ommaviy joylashtirish (IPO), anderrayting, narx shakllanishi, aksiyalarning past baholanishi (underpricing), buyurtmalar kitobi (book-building), ekonometrik modellashtirish, kapital bozori, axborot assimetriyasi, moliyaviy vositachilik.

Аннотация

Ushbu maqolada aksiyalarni birlamchi ommaviy joylashtirish (IPO) jarayonlarida narx shakllanishi qonuniyatlari hamda anderrayting xizmatlari samaradorligini ekonometrik modellashtirish masalalari tadqiq etilgan. Birlamchi bozor anomaliyalari, xususan, aksiyalarning boshlang‘ich past baholanishi (IPO underpricing) darajasi va uning anderrayter obro‘si, joylashtirish usullari (fiksirlangan narx yoki buyurtmalar kitobi — book-building), emitentning fundamental moliyaviy ko‘rsatkichlari hamda bozor konyunkturasi bilan o‘zaro bog‘liqligi ko‘p omilli regressiya tahlili orqali empirik baholangan. O‘zbekiston kapital bozorida o‘tkazilgan ommaviy joylashtirishlar va xalqaro tajriba ma’lumotlari asosida anderrayting institutining institutsional rivojlanganlik darajasi axborot assimetriyasini qisqartirish va narx nomutanosibliklarini bartaraf etishdagi hal qiluvchi omil ekanligi ilmiy asoslangan. Tadqiqot natijalari asosida birlamchi bozor samaradorligini oshirish, anderrayting sindikatlari faoliyatini takomillashtirish hamda aksiyalarning adolatli fundamental qiymatini prognozlashtirish bo‘yicha ekonometrik model parametrlari va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Библиографические ссылки

1. O‘zbekiston Respublikasining "Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida"gi Qonuni, 2015-yil 3-iyundagi O‘RQ-387-son (qayta tahriri).

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 2-sentyabrdagi "Kapital bozorini rivojlantirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PQ-291-son qarori.

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 24-martdagi "Iqtisodiyotda davlat ishtirokini qisqartirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PQ-102-son qarori.

4. O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (2024). Birlamchi ommaviy takliflarni tashkil etish va anderrayterlik faoliyatini tartibga solish bo‘yicha tahliliy hisobot. Toshkent: ILMA axborotnomasi.

5. "Toshkent" Respublika fond birjasi (2024). Birlamchi va ikkilamchi qimmatli qog‘ozlar bozori savdo aylanmasining statistik byulleteni (2018–2024 yy.). Toshkent: "Toshkent" RFB.

6. Butikov, I. (2020). Rinok sennix bumag Uzbekistana: formirovaniye, tendensii i perspektivi. Toshkent: Fan va texnologiya, 248 b.

7. Xamidulin, M. B. (2018). Rivojlangan korporativ boshqaruv mexanizmlari orqali aksiyadorlik jamiyatlari investitsion faolligini oshirish. Iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi avtoreferati. Toshkent: BMA.

8. Mustafaqulov, Sh. I. (2017). Investitsion jozibadorlik: nazariya, metodologiya va amaliyot. Toshkent: Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi, 312 b.

9. Shomirov, A. A. (2021). Aksiyalarni ommaviy joylashtirish (IPO) mexanizmlarini takomillashtirish orqali korporativ moliyalashtirish hajmini oshirish. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 5(3), 112–120.

10. Suyunov, B. E., & Karimov, N. G. (2023). Birlamchi qimmatli qog‘ozlar bozorida anderrayting xizmatlari samaradorligini oshirish mexanizmlari. Moliya va bank ishi, 2(1), 54–62.

11. Baron, D. P. (1982). A model of the investment banking contract and the pricing of new issues. The Journal of Finance, 37(4), 955–976.

12. Beatty, R. P., & Ritter, J. R. (1986). Investment banking, reputation, and the underpricing of initial public offerings. Journal of Financial Economics, 15(1–2), 213–232.

13. Benveniste, L. M., & Spindt, P. A. (1989). How investment bankers determine the issue price and allocation of new shares. Journal of Financial Economics, 24(2), 343–361.

14. Booth, J. R., & Smith, R. L. (1986). Capital raising, underwriting and the certification hypothesis. Journal of Financial Economics, 15(1–2), 261–281.

15. Carter, R., & Manaster, S. (1990). Initial public offerings and underwriter reputation. The Journal of Finance, 45(4), 1045–1067.

16. Cornelli, F., & Goldreich, D. (2001). Bookbuilding and strategic allocation. The Journal of Finance, 56(6), 2337–2369.

17. Loughran, T., & Ritter, J. R. (2002). Why don't issuers get upset about leaving money on the table in IPOs? The Review of Financial Studies, 15(2), 413–444.

18. Megginson, W. L. (2005). The Financial Economics of Privatization. Oxford: Oxford University Press, 544 p.

19. Rock, K. (1986). Why new issues are underpriced. Journal of Financial Economics, 15(1–2), 187–212.